Coğrafyanın prensipleri

Coğrafyanın İlkeleri (Prensipleri)

Coğrafyanın İlkeleri 

Coğrafyanın ilkeleri (prensibi) üçe ayrılır. Bunlar: dağılış, bağlantı (karşılıklı ilgi) ve nedensellik’tir. Coğrafi araştırmalar bu üç prensibe uygun olarak araştırılır ve ortaya konur. Coğrafyanın prensipleriDağılış İlkesi

Coğrafyanın ilkeleri içerisinde en önemli olanıdır. Coğrafi olayların yayılış alanı ve dağılışını haritalar kullanarak gösterir. Dağılışa konu olan yer yöre olabileceği gibi, havza, bölüm, bölge, ülke, kıta ve hatta dünya olabilir.

Dağılışı açıklanan konu coğrafyanın doğal ve beşeri konularından olabilir. Bunlar: iklim, bitki örtüsü, yer şekilleri, su kaynakları, toprak özellikleri, sıcaklık, yağış, rüzgarlar, nüfus, tarım alanları, sanayi kuruluşları, turizm faaliyetleri gibi daha pek çok konu olabilir. 

Coğrafi bir konunun dağılışı gösterilirken yayılış biçimlerinin ayrı ayrı ifade edilmesine dikkat edilmelidir. Örneğin; bitki toplulukların enleme ve yükseltiye bağlı dağılışı gösterilirken yatay ve dikey dağılış gösterilir. Bitki örtülerinin yatay dağılışı gösterilirken alçak enlemlerde geniş yapraklı ağaçlar, orta enlemlerde karışık ağaçlar yüksek enlemlerde iğne yapraklı ağaçlar şeklinde gösterilir.Bitkiler enleme bağlı bu şekilde sıcaklık azaldığı için kuşaklar oluşturur.

Enlem sıcaklık ilişkisine bağlı bitki örtüsü yatay dağılışı
Enlem sıcaklık ilişkisine bağlı bitki örtüsü yatay dağılışı

Bitki topluluklarının dikey dağılışı gösterilirken yükseltilerin tespit edildiği izohips haritalardan faydalanılır. Buna bağlı fiziki haritalarda yükseltiler renklerle gösterildiği için bu haritalardan da faydalanılır. Yüksetinin az olduğu yerlerde Geniş yapraklı ağaçlara rastlanırken yükseldikçe sıcaklık azaldığı için karışık ormanlar, iğne yapraklı ormanlar ve dağ çayırları diye kuşaklar oluşturur.

Yükselti sıcaklık ilişkisine bağlı bitki örtüsü dikey dağılışı
Yükselti sıcaklık ilişkisine bağlı bitki örtüsü dikey dağılışı

Dağılış ilkesinin bir diğer özelliği zamanda dağılışın gösterilmesidir. Zamanda dağılış tablo veya grafiklerle ifade edilir. Örneğin; Türkiye’de nüfus miktarının zamanda dağılışın gösterilebilmesi için sayım yılı ve nüfus miktarını gösterilen tablolar kullanılır. Aşağıda tabloda ülkemiz nüfusunun zamanda dağılışı gösterilmiştir.

Sayım Yılı  Nüfus Miktarı
1927 13,6 Milyon
1960 27,7 Milyon
1980 44,7 Milyon
2000 67,8 Milyon
2012 75,5 Milyon

Bağlantı (Karşılıklı İlgi) İlkesi

Bağlantı (karşılıklı ilgi) ilkesi; coğrafi olayların birbirleriyle olan ilişkileri ve aralarındaki bağlantılar üzerinde durulur. Coğrafi bir olay başka bir olayın nedeni veya sonucu olabilir. Ülkemizde tarım alanlarının dağılışı ile alüvyal ovalar ve alçak platolar arsında karşılıklı bir ilişki vardır. Ülkemizde tarımsal faaliyetler bu araziler üzerinde yapılmaktadır.

Kültür bitkilerin ekildiği yerlerle o bölgede görülen iklim özellikleri arasında yakın bir bağlantı vardır. Her bitki bellirli sıcaklık ve yağışta yetişip olgunlaşması için aynı iklim özelliklerine sahip olması gerekir. Tarım ürünlerinden muz bol miktarda bünyesinde su bulunduğu için don olaylarından olumsuz etkilenir. Bu nedenle ülkemizde kışların ılık geçtiği Ak deniz bölgesinde Anamur ve çevresinde tarımı yapılmaktadır. Burada muz yetişme alanları ile kışları ılık geçen iklimler arasında bir bağlantı (ilişki) vardır.

Nedensellik İlkesi

Nedensellik ilkesi; bütün bilimlerde olduğu gibi coğrafya biliminde neden sorusunun cevabı sık aranmaktadır.  Zira her şeyin bir sebebi vardır. Bu ilke coğrafi olayların nedenleri ve ortaya çıkardığı sonuçları üzerinde durur. 

Ülkemizde Karadeniz bölgesi ülkemizin en fazla yağış alan bölgesidir. Bu duruma neden olan faktör Karadeniz Bölgesinde dağlar kıyı çizgisine paralel uzandığından dolayıdır. Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde alçak plato düzlükleri ve alüvyal ovalar üzerinde pamuk tarımı önemli yer tutar. Buna karşılık Doğu Anadolu Bölgesinde Iğdır hariç pamuk yetişmez. Bu durumun nedeni, Doğu Anadolu Bölgesindeki yaz sıcaklıklarının pamuk tarımı için elverişli olmamasıdır. 

TYT Coğrafya Kategorisine ulaşmak için linki tıklayınız.

https://www.aliballi.com/tytcografya/

Coğrafyanın ilkeleri Eba Arama sonuçları için tıklayınız.

Göz At

doğal unsurlar

Doğa ve İnsan

Doğa ve İnsan Etkileşimi İnsan hem doğal hem de beşeri unsurlardan oluşan bir çevre içerisinde …

Bir cevap yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.